Διαγωνισμός μελετών (αρχιτεκτονικός διαγωνισμός)
Ο διαγωνισμός μελετών επιλέγει σχέδιο ή μελέτη με κρίση ανεξάρτητης επιτροπής και χρηματικά βραβεία. Πώς διεξάγεται στην Ελλάδα και τι σημαίνει για μικρά γραφεία.
Κύρια αγορά: Ελλάδα
Ενημερώθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2026
Ο διαγωνισμός μελετών είναι η διαδικασία με την οποία μια αναθέτουσα αρχή επιλέγει, μετά από γνώμη κριτικής επιτροπής, ένα σχέδιο ή μια μελέτη, κυρίως στους τομείς της αρχιτεκτονικής, της πολεοδομίας, της χωροταξίας, της μηχανικής και της επεξεργασίας δεδομένων. Στην Ελλάδα χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο για την ανάθεση μελετών δημόσιων έργων, ιδίως για δημόσια κτίρια και αναπλάσεις κοινόχρηστων χώρων.
Πώς λειτουργεί
Ο ν. 4412/2016 ρυθμίζει τους διαγωνισμούς μελετών, οι οποίοι μπορούν να είναι ανοικτοί ή με προεπιλογή συμμετεχόντων. Η αναθέτουσα αρχή δημοσιεύει προκήρυξη, θέτει το πρόγραμμα και τους όρους, και οι μελετητές υποβάλλουν προτάσεις (προσχέδιο, σχέδια, τεύχος τεκμηρίωσης). Όταν ο διαγωνισμός γίνεται σε δύο στάδια, προηγείται πρόσκληση υποβολής αιτήσεων συμμετοχής και ακολουθεί η υποβολή μελετών από όσους προεπιλέγονται.
Η κριτική επιτροπή απαρτίζεται εν μέρει από πρόσωπα ανεξάρτητα από την αναθέτουσα αρχή με τα ίδια ή ισοδύναμα προσόντα με τους συμμετέχοντες. Κρίνει τις προτάσεις ανώνυμα, τις κατατάσσει και συντάσσει αιτιολογημένο πρακτικό. Στη συνέχεια η αναθέτουσα αρχή αναθέτει τη σύμβαση μελέτης στον βραβευθέντα, με διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς νέα προκήρυξη. Οι συμμετέχοντες των οποίων οι προτάσεις κρίνονται παραδεκτές λαμβάνουν χρηματικά βραβεία, το ύψος των οποίων ανακοινώνεται εκ των προτέρων.
Όταν η εκτιμώμενη αξία των αμοιβών φτάνει τα ευρωπαϊκά κατώτατα όρια (140.000 € για την κεντρική διοίκηση, 216.000 € για τους δήμους και τους λοιπούς φορείς, χωρίς ΦΠΑ), η προκήρυξη δημοσιεύεται και στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Στην Κύπρο ισχύουν τα ίδια ευρωπαϊκά όρια και οι διαγωνισμοί μελετών προκηρύσσονται μέσω του eProcurement (www.eprocurement.gov.cy).
Τι σημαίνει για μια επιχείρηση
Ο διαγωνισμός μελετών αφορά κυρίως αρχιτεκτονικά γραφεία, γραφεία μελετών και αρχιτέκτονες τοπίου. Απαιτεί σχεδιαστική δουλειά που αμείβεται μόνο εν μέρει, μέσω του βραβείου, οπότε είναι επένδυση που επιλέγεται προσεκτικά.
Για ένα μικρό γραφείο, το στάδιο της επιλογής είναι κρίσιμο: εμπειρία, σύνθεση ομάδας, καλυπτόμενες ειδικότητες. Πολλοί διαγωνισμοί απαιτούν πλήρη ομάδα (αρχιτέκτονας, στατικός, ηλεκτρομηχανολόγος, οικονομοτεχνικός σύμβουλος), γεγονός που οδηγεί στη συγκρότηση ένωσης οικονομικών φορέων ήδη από την αίτηση συμμετοχής. Η ανωνυμία των προτάσεων εξασφαλίζει ότι κρίνεται η ποιότητα της πρότασης και όχι η φήμη του γραφείου.
Παράδειγμα
Ο Δήμος Πευκοχωρίου κατασκευάζει νηπιαγωγείο οκτώ τμημάτων. Η εκτιμώμενη αμοιβή μελέτης ανέρχεται σε 320.000 € χωρίς ΦΠΑ, πάνω από το όριο των 216.000 €: ο δήμος προκηρύσσει διαγωνισμό μελετών δύο σταδίων. Από τις είκοσι δύο αιτήσεις συμμετοχής προεπιλέγονται τρεις ομάδες, που υποβάλλουν προσχέδιο έναντι βραβείου 15.000 € η καθεμία. Η κριτική επιτροπή κατατάσσει πρώτο ένα νέο γραφείο πέντε ατόμων, σε συνεργασία με τοπικό γραφείο στατικών μελετών, με το οποίο ο δήμος διαπραγματεύεται στη συνέχεια τη σύμβαση.
Συχνές ερωτήσεις
Ο διαγωνισμός μελετών αφορά μόνο αρχιτέκτονες;
Όχι. Μπορεί να αφορά κάθε σχεδιαστική πρόταση, αλλά η μελέτη δημόσιων κτιρίων και δημόσιου χώρου είναι η κύρια χρήση του.
Αποζημιώνονται όσοι δεν επιλέγονται;
Όσοι γίνονται δεκτοί να υποβάλουν μελέτη λαμβάνουν βραβείο εφόσον η πρότασή τους είναι σύμφωνη με τους όρους. Όσοι αποκλείονται στο στάδιο της επιλογής δεν λαμβάνουν αποζημίωση.
Ο βραβευθείς παίρνει αυτόματα τη σύμβαση;
Η αναθέτουσα αρχή διαπραγματεύεται τη σύμβαση με τον βραβευθέντα ή τους βραβευθέντες. Η γνώμη της κριτικής επιτροπής δεσμεύει την αρχή ως προς την κατάταξη, εκτός αν συντρέχει ειδικός λόγος ματαίωσης.