Opdracht met een vast deel en optionele delen
Een opdracht met vaste en optionele delen laat de opdrachtgever later beslissen of hij de opties licht. Werking, vergoedingen en aandachtspunten voor het mkb.
Bijgewerkt op 5 september 2026
Een opdracht met een vast deel en optionele delen is een overheidsopdracht die uiteenvalt in een vast deel, dat de aanbestedende dienst zeker laat uitvoeren, en een of meer optionele delen die hij later al dan niet licht. Nederland kent daarvoor geen aparte wettelijke figuur zoals de Franse marché à tranches; het wordt vormgegeven met opties in de overeenkomst. Zo kan een project waarvan de volledige realisatie nog afhangt van financiering, een vergunning of een tussenresultaat, toch in één keer worden aanbesteed.
Hoe het werkt
De Aanbestedingswet 2012 laat opties toe bij werken, leveringen en diensten. Elk deel moet een samenhangend geheel vormen, en de overeenkomst legt de omvang, de prijs en de uitvoeringsvoorwaarden van alle delen al bij ondertekening vast. De opdrachtnemer bindt zich aan het geheel; de aanbestedende dienst alleen aan het vaste deel.
Het lichten van een optie gebeurt met een uitdrukkelijk besluit van de aanbestedende dienst, binnen de in de overeenkomst genoemde termijn en schriftelijk meegedeeld. Wordt de optie niet of te laat gelicht, dan kan het contract voorzien in een vergoeding voor het niet doorgaan of voor de wachttijd. Zulke vergoedingen zijn niet vanzelfsprekend: zij moeten in de aanbestedingsstukken staan.
De geraamde waarde van de opdracht, die de procedure en de drempeltoets bepaalt, omvat alle delen, vast en optioneel. Een project met een bescheiden vast deel maar met een totaal boven 5.404.000 euro exclusief btw aan werken valt dus onder een Europese procedure. Zwijgen over de opties in de raming is een klassieke fout die tot een geslaagd kort geding kan leiden.
Wat dit betekent voor een bedrijf
Deze constructie biedt zicht op werk voor meerdere jaren, maar zonder garantie op de optionele delen. Het aandachtspunt is de prijs: die wordt voor alle delen vastgelegd op het moment van inschrijven, terwijl een optie pas een of twee jaar later kan worden gelicht. Een beding over prijsindexering of herziening is onmisbaar.
Controleer verder de termijn waarbinnen de optie moet worden gelicht, of er een vergoeding voor niet-lichten of wachttijd is, en of de aanbestedende dienst zonder meer mag afzien. Op het inschrijvingsbiljet staat de prijs van elk deel apart: zorg voor een geloofwaardige verhouding tussen de delen, anders wordt uw inschrijving als onevenwichtig gezien.
Voorbeeld
Een gemeenschappelijke regeling vernieuwt de openbare verlichting van twaalf kernen. De opdracht bestaat uit een vast deel van 700.000 euro exclusief btw voor de vier meest urgente kernen en twee optionele delen van elk 500.000 euro exclusief btw, afhankelijk van toegekende subsidies. Het totaal van 1.700.000 euro exclusief btw blijft onder de drempel van 5.404.000 euro voor werken, dus wordt de opdracht nationaal aanbesteed. Een elektrotechnisch bedrijf met twintig medewerkers wint; het eerste optionele deel wordt een jaar later gelicht.
Veelgestelde vragen
Mag de opdrachtgever de opties nooit lichten?
Ja. Hij is er niet toe verplicht. Alleen een in het contract opgenomen vergoeding compenseert de opdrachtnemer.
Kan de prijs van een optioneel deel opnieuw worden onderhandeld?
Nee, behoudens een beding over indexering of herziening. De prijs staat voor alle delen vast bij het sluiten van de overeenkomst.
Wat is het verschil met een raamovereenkomst met afroep?
Hier gaat het om vooraf omschreven en geprijsde gehelen. Een raamovereenkomst met afroep dekt terugkerende behoeften waarvan de hoeveelheden onbekend zijn.