Prawo opcji i etapowanie zamówienia
Prawo opcji pozwala zamawiającemu rozszerzyć zamówienie o zakres przewidziany w umowie, ale niegwarantowany. Zasady, wycena, waloryzacja i wskazówki dla MŚP.
Główny rynek: Polska
Zaktualizowano 5 września 2026
Prawo opcji to mechanizm, w którym zamówienie obejmuje zakres podstawowy, do którego zamawiający się zobowiązuje, oraz zakres opcjonalny, który może — ale nie musi — uruchomić w trakcie realizacji. Pozwala przeprowadzić jedno postępowanie na projekt, którego pełny zakres zależy jeszcze od finansowania, decyzji administracyjnej lub wyniku wcześniejszego etapu.
Jak to działa
Prawo zamówień publicznych dopuszcza opcję, jeżeli zamawiający przewidział ją w ogłoszeniu lub w dokumentach zamówienia w postaci zrozumiałych, precyzyjnych i jednoznacznych postanowień umownych, które określają rodzaj i maksymalną wartość opcji oraz okoliczności skorzystania z niej i nie zmieniają ogólnego charakteru umowy (art. 441 Prawa zamówień publicznych). Czynności podjęte z naruszeniem tych zasad podlegają unieważnieniu.
Wykonawca składa jedną ofertę obejmującą zakres podstawowy i opcjonalny; wycenia oba, ale zamawiający gwarantuje wyłącznie zakres podstawowy. Skorzystanie z opcji następuje przez jednostronne oświadczenie zamawiającego złożone w terminie i na zasadach opisanych w umowie. Odrębne wynagrodzenie za nieskorzystanie z opcji nie przysługuje, chyba że umowa wprost je przewiduje.
Wartość szacunkowa zamówienia obejmuje zakres podstawowy razem z pełnym zakresem opcji. Projekt, w którym część podstawowa jest skromna, ale całość przekracza próg unijny dla robót budowlanych wynoszący 5 404 000 euro, prowadzi się więc w trybie unijnym. Etapowanie realizacji, czyli podział na kolejne etapy z odrębnymi terminami i odbiorami, to odrębna kwestia harmonogramu, a nie prawa opcji.
Co to zmienia dla firmy
Prawo opcji daje perspektywę pracy na kilka lat, ale bez gwarancji co do zakresu opcjonalnego. Punkt krytyczny to cena: ustalasz ją w ofercie, a opcja może zostać uruchomiona rok czy dwa lata później. Sprawdź klauzulę waloryzacji wynagrodzenia, obowiązkową dla umów zawieranych na okres dłuższy niż 6 miesięcy, i upewnij się, że obejmuje także zakres opcjonalny.
Zweryfikuj również termin, w jakim zamawiający może skorzystać z opcji, maksymalną wartość opcji i okoliczności jej uruchomienia. W formularzu oferty ceny obu zakresów podaje się osobno: zadbaj o ich spójność, żeby oferta nie została uznana za nierzetelnie skalkulowaną.
Znajdź zamówienia dla swojej firmy
Przykład
Związek gmin modernizuje oświetlenie uliczne w dwunastu miejscowościach. Zakres podstawowy obejmuje cztery najpilniejsze miejscowości za 3 400 000 zł netto, a prawo opcji dwa dodatkowe pakiety po 2 400 000 zł netto każdy, uzależnione od pozyskania dotacji. Łączna wartość 8 200 000 zł netto pozostaje poniżej progu 5 404 000 euro dla robót budowlanych, więc postępowanie prowadzone jest w trybie podstawowym. Wygrywa dwudziestoosobowa firma elektryczna; pierwszą opcję zamawiający uruchamia rok później.
Najczęstsze pytania
Czy zamawiający może nigdy nie skorzystać z opcji?
Tak. Opcja jest uprawnieniem, nie zobowiązaniem. Rekompensata przysługuje tylko wtedy, gdy umowa wyraźnie ją przewiduje.
Czy cenę zakresu opcjonalnego można renegocjować?
Nie, poza klauzulą waloryzacyjną i dopuszczalnymi zmianami umowy. Cena jest ustalana przy zawarciu umowy dla całego zakresu.
Czym to się różni od dostaw sukcesywnych?
Prawo opcji dotyczy z góry określonych i wycenionych zakresów. Dostawy sukcesywne obejmują potrzeby powtarzalne o nieznanych ilościach.